Why Copper Kalash On Gudi: हिंदू नववर्षाची सुरुवात मानला जाणारा गुढीपाडवा हा सण महाराष्ट्रात अत्यंत उत्साहात साजरा केला जातो. या दिवशी घराघरांमध्ये गुढी उभारण्याची परंपरा आहे. गुढी म्हणजे विजय, समृद्धी आणि नव्या सुरुवातीचे प्रतीक मानले जाते. काठीवर रेशमी वस्त्र, कडुलिंबाची पाने, साखरेच्या गाठी आणि फुलांची माळ लावून त्यावर सर्वात वर उलटा ठेवलेला तांब्याचा कलश हा गुढीचा महत्त्वाचा भाग असतो. मात्र अनेकांच्या मनात एक प्रश्न निर्माण होतो की गुढीवर तांब्याचाच कलश का ठेवला जातो? यामागे धार्मिक श्रद्धा, वैज्ञानिक विचार आणि ज्योतिषशास्त्रीय कारणांचा संगम असल्याचे तज्ज्ञ सांगतात.
गुढी उभारण्याची परंपरा अनेक वर्षांपासून सुरू आहे. या परंपरेत वापरले जाणारे प्रत्येक घटक काही ना काही अर्थ दर्शवतो. तांब्याचा कलशही त्यातील महत्त्वाचा भाग मानला जातो. हिंदू धर्मात तांबे हा पवित्र आणि शुद्ध धातू मानला जातो. त्यामुळे अनेक धार्मिक विधींमध्ये तांब्याच्या भांड्यांचा वापर केला जातो. पूजाअर्चा, अभिषेक किंवा पवित्र पाणी ठेवण्यासाठी तांब्याच्या पात्रांचा वापर करण्याची प्रथा आजही कायम आहे.
तज्ज्ञांच्या मते तांबे हा धातू सकारात्मक ऊर्जा आकर्षित करण्याची क्षमता ठेवतो. वैज्ञानिक दृष्टीकोनातून पाहिले तर तांबे हा उत्तम विद्युतवाहक मानला जातो. त्यामुळे वातावरणातील ऊर्जा किंवा कंपन यांचा परिणाम त्यावर अधिक होतो, असे मानले जाते. गुढीवर तांब्याचा कलश ठेवला की ती ऊर्जा त्या कलशामध्ये साठते आणि घरात सकारात्मक वातावरण निर्माण होते, अशी श्रद्धा अनेकांच्या मनात आहे.
याशिवाय तांबे हा गंजरोधक धातू असल्यामुळे तो दीर्घकाळ टिकतो. पूर्वीच्या काळात चांदीचा कलश वापरण्याची परंपरा काही ठिकाणी होती. मात्र चांदी सर्वसामान्यांना परवडत नसल्यामुळे तांब्याचा वापर अधिक प्रमाणात सुरू झाला. त्यामुळे कालांतराने गुढीसाठी तांब्याचा कलश हीच प्रथा रूढ झाली.
ज्योतिषशास्त्राच्या दृष्टीने पाहिले तर तांबे हा धातू मंगळ ग्रहाशी संबंधित मानला जातो. मंगळ ग्रह ऊर्जा, धैर्य आणि पराक्रम यांचे प्रतीक मानला जातो. गुढी ही विजयाचे प्रतीक असल्यामुळे तिच्या शिखरावर तांब्याचा कलश ठेवणे हे पराक्रम आणि यशाचे प्रतीक मानले जाते. काही ज्योतिषांच्या मते तांबे हा समृद्धी आणि सकारात्मकतेचेही प्रतीक आहे. त्यामुळे गुढीवर तांब्याचा कलश ठेवणे हे शुभ मानले जाते.
काही जणांच्या मनात असा प्रश्नही येतो की तांब्याऐवजी स्टील किंवा इतर धातूचा कलश का वापरला जात नाही. याबाबत धार्मिक परंपरेनुसार स्टीलमध्ये लोखंडाचा अंश असतो आणि लोखंडाला काही धार्मिक विधींमध्ये वर्ज्य मानले जाते. शिवाय स्टीलवर गंज चढण्याची शक्यता असते. त्यामुळे पूजाविधीत तांबे, चांदी किंवा पितळ या धातूंना अधिक महत्त्व दिले जाते.
एकूणच पाहता गुढीवर ठेवला जाणारा तांब्याचा कलश हा केवळ परंपरेचा भाग नसून त्यामागे धार्मिक श्रद्धा, वैज्ञानिक विचार आणि ज्योतिषशास्त्रीय कारणे दडलेली आहेत. त्यामुळेच वर्षानुवर्षे ही परंपरा जपली जात असून गुढीपाडव्याच्या दिवशी घराघरांत उभारली जाणारी गुढी ही आनंद, विजय आणि सकारात्मकतेचे प्रतीक ठरते.
(Disclaimer : येथे दिलेली माहिती धार्मिक श्रद्धेवर आधारित आहे. याला कोणताही शास्त्रीय पुरावा नाही. जय महाराष्ट्र त्याची हमी देत नाही.)
