शारदीय नवरात्रीमध्ये महाष्टमीला विशेष धार्मिक महत्त्व आहे. नवरात्रीच्या आठव्या दिवशी देवी दुर्गेच्या आठव्या स्वरूपाची, म्हणजेच माता महागौरीची पूजा केली जाते. यंदा 18 ऑक्टोबर 2026 रोजी महाष्टमी साजरी केली जात आहे. या दिवशी भाविक देवीची मनोभावे पूजा करून सुख, शांती आणि समृद्धीसाठी प्रार्थना करतात. अनेक घरांमध्ये या दिवशी उपवास, विशेष पूजाविधी आणि कन्यापूजन केले जाते.
कोण आहेत माता महागौरी?
नवदुर्गेतील आठवे स्वरूप असलेल्या माता महागौरी यांना पावित्र्य, शांतता आणि करुणेचे प्रतीक मानले जाते. धार्मिक मान्यतेनुसार, देवीचे स्वरूप अत्यंत तेजस्वी आणि शुभ्र आहे. त्या पांढऱ्या वस्त्रांमध्ये विराजमान असून, त्यांचे वाहन वृषभ म्हणजेच बैल आहे.
देवीच्या चार हातांमध्ये त्रिशूल, डमरू आणि वरद व अभय मुद्रा असल्याचे वर्णन आढळते. वरद मुद्रा भक्तांना आशीर्वादाचे, तर अभय मुद्रा निर्भयतेचे प्रतीक मानली जाते. माता महागौरीची उपासना केल्याने जीवनात सकारात्मकता आणि मानसिक शांतता मिळते, अशी भाविकांची श्रद्धा आहे.
महाष्टमीला माता महागौरीची पूजा कशी करावी?
महाष्टमीच्या दिवशी सकाळी लवकर उठून स्नान करावे आणि स्वच्छ कपडे परिधान करावेत. त्यानंतर घरातील पूजास्थान स्वच्छ करून देवीची प्रतिमा किंवा मूर्ती स्थापित करावी. दिवा लावून पूजेला सुरुवात करावी.
देवीला अक्षता, फुले, कुंकू, धूप आणि दीप अर्पण करावा. पांढऱ्या रंगाची फुले किंवा वस्त्र अर्पण करणे शुभ मानले जाते. त्यानंतर माता महागौरीचे स्मरण करून मंत्रजप करावा आणि शेवटी आरती करून कुटुंबाच्या सुखसमृद्धीसाठी प्रार्थना करावी.
माता महागौरीचा प्रभावी मंत्र
महाष्टमीच्या दिवशी देवीच्या नाममंत्राचा जप करणे शुभ मानले जाते.
मंत्र : ॐ देवी महागौर्यै नमः।
हा मंत्र श्रद्धेने म्हणत देवीचे ध्यान करावे. अनेक भाविक १०८ वेळा मंत्रजप करतात. पूजेदरम्यान मन शांत ठेवून देवीचे स्मरण करणे महत्त्वाचे मानले जाते.
देवीला कोणता नैवेद्य दाखवावा?
माता महागौरीला नारळ आणि नारळापासून तयार केलेल्या पदार्थांचा नैवेद्य अर्पण करण्याची परंपरा आहे. याशिवाय हलवा, पुरी आणि काळ्या हरभऱ्याचा प्रसादही तयार केला जातो. पूजेनंतर हा प्रसाद कुटुंबीयांना आणि इतर भाविकांना वाटला जातो.
महाष्टमीला अनेक ठिकाणी कन्यापूजन केले जाते. लहान मुलींना देवीचे स्वरूप मानून त्यांचे औक्षण केले जाते आणि त्यांना हलवा, पुरी व हरभऱ्याचा प्रसाद दिला जातो. आपल्या श्रद्धेनुसार आणि क्षमतेनुसार मुलींना भेटवस्तू किंवा दक्षिणा दिली जाते.
माता महागौरीची पौराणिक कथा
पौराणिक मान्यतेनुसार, माता पार्वतीने भगवान शिवांना पती म्हणून प्राप्त करण्यासाठी कठोर तपश्चर्या केली. दीर्घकाळ तपस्या केल्यामुळे त्यांच्या शरीराचा रंग काळवंडला होता. देवीच्या भक्तीने आणि तपश्चर्येने प्रसन्न झालेल्या भगवान शिवांनी त्यांच्यावर गंगाजलाचा अभिषेक केला. त्यानंतर देवीचे स्वरूप तेजस्वी आणि गौरवर्ण झाले. तेव्हापासून त्यांना महागौरी म्हणून ओळखले जाऊ लागले, अशी धार्मिक कथा सांगितली जाते.
महाष्टमीचा दिवस भक्ती, श्रद्धा आणि आत्मचिंतनाचा मानला जातो. या दिवशी देवीची पूजा, मंत्रजप आणि कन्यापूजन करून भाविक कुटुंबाच्या कल्याणासाठी प्रार्थना करतात.
