Navratri 2026: नवरात्रीत उपवास करताना काही नियम पाळणे महत्त्वाचे मानले जाते. केवळ अन्नपदार्थांमध्ये बदल करणे म्हणजे उपवास नव्हे, तर या काळात आहारासोबतच विचार, आचरण आणि दैनंदिन दिनचर्येकडेही लक्ष देण्याची परंपरा आहे. धार्मिक मान्यतेनुसार, देवीची उपासना करताना संयम आणि सात्त्विकता ठेवण्याला विशेष महत्त्व दिले जाते.
उपवास सुरू करण्यापूर्वी संकल्प करा
नवरात्रीच्या पहिल्या दिवशी देवीचे स्मरण करून उपवासाचा संकल्प करण्याची परंपरा आहे. आपण किती दिवस उपवास करणार आहोत आणि तो कोणत्या पद्धतीने करणार आहोत, याचा मनोभावे निर्धार केला जातो.
आहारात कोणते पदार्थ घेऊ शकता?
उपवासाच्या दिवसांत नेहमीच्या धान्यांऐवजी फलाहार किंवा उपवासासाठी वापरले जाणारे पदार्थ खाण्याची पद्धत आहे. कुट्टू किंवा शिंगाड्याच्या पिठापासून बनवलेले पदार्थ, साम्याचे तांदूळ, फळे, सुका मेवा, दूध, दही, बटाटा आणि रताळे यांचा आहारात समावेश केला जाऊ शकतो. काही जण आपल्या श्रद्धेनुसार दिवसातून एकदाच भोजन करतात, तर काही जण फलाहार करतात.
काही पदार्थांपासून दूर राहण्याची परंपरा
नवरात्रीच्या उपवासात तांदूळ, गहू, डाळी, कांदा, लसूण आणि मांसाहारी पदार्थ टाळले जातात. उपवासाची पद्धत व्यक्तीच्या श्रद्धा आणि आरोग्यानुसार वेगळी असू शकते. त्यामुळे आरोग्याच्या समस्या असल्यास कठोर उपवास करण्यापूर्वी डॉक्टरांचा सल्ला घेणे योग्य ठरते.
मनावरही संयम ठेवणे आवश्यक
धार्मिक मान्यतेनुसार नवरात्रीच्या काळात केवळ आहारावर नियंत्रण न ठेवता मन आणि वर्तनावरही संयम ठेवावा. राग, खोटे बोलणे आणि अनावश्यक वाद टाळण्याचा प्रयत्न करावा. ब्रह्मचर्याचे पालन करण्याचाही उल्लेख धार्मिक नियमांमध्ये आढळतो.
दिवसा झोपणे आणि अनावश्यक गोष्टी टाळा
उपवासाच्या काळात दिवसा झोपणे टाळावे, अशी धार्मिक परंपरा आहे. तसेच नवरात्रीच्या दिवसांत केस, दाढी किंवा नखे न कापण्याची प्रथाही काही ठिकाणी पाळली जाते. हे नियम प्रामुख्याने धार्मिक श्रद्धांशी संबंधित आहेत.
देवीची पूजा आणि पाठ
नवरात्रीत सकाळी आणि संध्याकाळी देवीची पूजा करण्याची परंपरा आहे. देवीला नैवेद्य दाखवून मनोभावे आराधना केली जाते. तसेच दुर्गासप्तशतीचे पठण करण्यालाही विशेष धार्मिक महत्त्व दिले जाते.
अशा प्रकारे नवरात्रीचा उपवास हा केवळ खाण्यापिण्यावर नियंत्रण ठेवण्यापुरता मर्यादित नसून श्रद्धा, संयम आणि सात्त्विक आचरणाशी जोडला जातो. मात्र, उपवास करताना आपल्या आरोग्याची काळजी घेणेही तितकेच महत्त्वाचे आहे.
(Disclaimer : येथे दिलेली माहिती ज्योतिषीय ज्ञानावर आधारित आहे. याला कोणताही शास्त्रीय पुरावा नाही. जय महाराष्ट्र त्याची हमी देत नाही.)
