India Defense Exports: युरोपमधील संरक्षण बाजारात भारतीय कंपन्यांची वाढती उपस्थिती ही देशातील वेगाने विकसित होणाऱ्या संरक्षण उत्पादन क्षेत्राचे एक नवीन आणि सशक्त चित्र रेखाटत आहे. रशिया-युक्रेन युद्ध सुरू झाल्यानंतर पूर्व आणि मध्य युरोपमधील अनेक देशांमध्ये दारूगोळ्याची मागणी प्रचंड वाढली आहे. या वाढत्या मागणीच्या काळात भारतीय संरक्षण कंपन्यांनी आपल्या उत्पादनांची निर्यात मोठ्या प्रमाणावर वाढवली आहे. ताज्या आकडेवारीनुसार, युरोपीय देशांना होणाऱ्या निवडक दारूगोळा आणि संबंधित उत्पादनांच्या निर्यातीत गेल्या 4 वर्षांत 1,600 टक्क्यांहून अधिक वाढ झाली असून, भारत या उत्पादनांच्या पुरवठादार देशांच्या यादीत थेट 28व्या क्रमांकावरून दुसऱ्या स्थानावर पोहोचला आहे.
4 वर्षांत 87.2 कोटी डॉलरवर पोहोचली निर्यात
ब्लूमबर्गच्या अहवालानुसार, ट्रेड डेटा मॉनिटरच्या माहितीचा हवाला देत युरोपीय देशांना भारतीय दारूगोळ्याच्या निर्यातीत अभूतपूर्व वाढ झाल्याचे समोर आले आहे. या क्षेत्रातील प्रमुख आकडेवारीवर नजर टाकायची झाल्यास:
रशिया-युक्रेन युद्ध सुरू झाल्यानंतरच्या 4 वर्षांत भारतीय कंपन्यांनी युरोपीय देशांना 872 दशलक्ष डॉलर (सुमारे 87.2 कोटी डॉलर) मूल्याच्या उत्पादनांची निर्यात केली, जी यापूर्वी केवळ 49.2 दशलक्ष डॉलर होती.
पूर्व आणि मध्य युरोपमधील पोलंड, रोमानिया, बुल्गारिया, क्रोएशिया, चेक प्रजासत्ताक आणि बाल्टिक क्षेत्रातील 13 देशांना दारूगोळा पुरवण्यात भारत आता दक्षिण कोरियानंतर दुसऱ्या क्रमांकावर आहे.
भारतातून प्रामुख्याने तोफांचे गोळे, मोर्टार दारूगोळा आणि स्फोटकांची मोठी निर्यात युरोपमध्ये केली जात आहे.
प्रदीर्घ चाललेल्या युद्धामुळे युरोपीय देशांना आपल्या सैन्य साठ्याची भरपाई करण्यासाठी युरोपबाहेरील उत्पादकांवर अवलंबून राहावे लागत आहे.
2025-26 या आर्थिक वर्षात संरक्षण निर्यातीचा नवा विक्रम
युरोपमधील वाढत्या मागणीच्या बळावर भारताच्या एकूण संरक्षण निर्यातीतही विक्रमी वाढ झाली आहे. संरक्षण मंत्रालयाने दिलेल्या माहितीनुसार, आर्थिक वर्ष 2025-26 मध्ये भारताची एकूण संरक्षण निर्यात 38,424 कोटी रुपयांच्या ऐतिहासिक टप्प्यावर पोहोचली आहे, जी 2024-25 मध्ये 23,622 कोटी रुपये होती. एका वर्षात एकूण निर्यातीत 62.66 टक्क्यांची वाढ नोंदवली गेली आहे. यामध्ये सरकारी संरक्षण उपक्रमांचा (Defense PSUs) वाटा 21,071 कोटी रुपये राहिला असून खासगी क्षेत्रातील कंपन्यांनी 17,353 कोटी रुपयांच्या संरक्षण साहित्याची निर्यात केली आहे.
हेही वाचा – शेअर बाजारात सलग 4 दिवस पडझड! गुंतवणूकदारांचे तब्बल 20,78,774.28 कोटी पाण्यात
‘मेक इन इंडिया’ आणि जागतिक बाजारपेठेतील स्थान
भारताच्या या यशात ‘म्युनिशन्स इंडिया लिमिटेड’ सारख्या सरकारी कंपन्यांसोबतच खासगी क्षेत्राचाही मोठा वाटा आहे. 2021 मध्ये ऑर्डनन्स फॅक्टरी बोर्डाच्या पुनर्रचनेनंतर स्थापन झालेल्या म्युनिशन्स इंडियाने आंतरराष्ट्रीय बाजारात आपली पकड मजबूत केली आहे. केंद्र सरकारच्या ‘मेक इन इंडिया’ उपक्रमामुळे स्वदेशी उत्पादन क्षमतेला मोठी चालना मिळाली असून, भारत सध्या जगातील 80 पेक्षा जास्त देशांना विविध संरक्षण उपकरणांची निर्यात करत आहे.
जागतिक कूटनीतिक समतोल आणि व्यावसायिक विस्तार
युरोपीय देशांना होणारा हा पुरवठा पूर्णपणे व्यावसायिक निकषांवर आधारित असल्याचे भारतीय अधिकाऱ्यांकडून स्पष्ट करण्यात आले आहे. रशियासोबतचे पारंपरिक धोरणात्मक संबंध आणि युरोपीय देशांशी वाढणारा व्यापार यात योग्य कूटनीतिक समतोल साधत भारताने आंतरराष्ट्रीय संरक्षण बाजारात आपले अढळ स्थान निर्माण केले आहे. या वाढत्या निर्यातीमुळे भारतातील संरक्षण उद्योगाला नवीन गुंतवणुकीच्या आणि विस्ताराच्या मोठ्या संधी उपलब्ध होत आहेत.
