नवरात्रोत्सवाला सुरुवात झाली की अनेक जण देवीची भक्ती आणि उपासनेसह नऊ दिवस उपवास किंवा व्रत करतात. या काळात नेहमीच्या आहारातील पदार्थ टाळून साबुदाणा, बटाटा, शिंगाडा पीठ, राजगिरा, भगर, फळे, दूध आणि दही यांसारख्या पदार्थांचा आहारात समावेश केला जातो. मात्र उपवास करताना फक्त पोट भरण्यापेक्षा शरीराला आवश्यक ऊर्जा आणि पोषण मिळेल याचीही काळजी घेणे गरजेचे आहे.
साबुदाणा खिचडी
उपवासासाठी साबुदाणा खिचडी हा सर्वांचा आवडता पर्याय आहे. यासाठी भिजवलेला साबुदाणा, उकडलेला बटाटा, भाजलेले शेंगदाणे, हिरवी मिरची आणि जिरे वापरता येतात. तुपात जिरे आणि मिरचीची फोडणी करून त्यात बटाटा आणि साबुदाणा घालून खिचडी तयार करता येते. शेंगदाण्यामुळे या पदार्थात ऊर्जा आणि प्रथिने मिळण्यास मदत होते.
भगरची खिचडी
भगरीपासून तयार केलेली खिचडी पोटभरीची आणि सोपी आहे. भगरीसोबत बटाटा, शेंगदाणे, जिरे आणि हिरवी मिरची वापरता येते. कमी तेल किंवा तुपात ही खिचडी तयार करून दह्यासोबत खाऊ शकता.
शिंगाड्याच्या पिठाचे थालीपीठ
शिंगाड्याचे पीठ, उकडलेला बटाटा, जिरे, हिरवी मिरची आणि मीठ एकत्र करून पीठ तयार करा. त्याचे थालीपीठ तव्यावर थोड्या तुपात किंवा तेलात भाजता येते. दही किंवा घरच्या चटणीसोबत हा पदार्थ खाता येतो.
राजगिऱ्याची थालीपीठ किंवा भाकरी
राजगिरा पीठ वापरून थालीपीठ किंवा भाकरी बनवता येते. यामध्ये उकडलेला बटाटा आणि थोडे शेंगदाण्याचे कूट घातल्यास चव आणि ऊर्जा दोन्ही वाढतात.
फळांचा बाऊल
उपवासात फळांचा समावेश करणेही चांगला पर्याय ठरू शकतो. केळी, सफरचंद, पपई, डाळिंब यांसारखी फळे दही किंवा काही शेंगदाण्यांसोबत घेता येतात. त्यामुळे शरीराला ऊर्जा आणि विविध पोषक घटक मिळतात.
उपवासात पाणी विसरू नका
व्रत करताना अनेकदा आहारावर लक्ष दिले जाते; मात्र पाणी पिण्याकडे दुर्लक्ष होते. दिवसभर पुरेसे पाणी प्या. ताक, दूध किंवा साखर कमी असलेले घरगुती पेयही घेऊ शकता.
उपवास करताना खूप वेळ उपाशी राहण्याऐवजी उपलब्ध व्रताच्या पदार्थांमधून संतुलित आहार घेणे महत्त्वाचे आहे. मधुमेह, किडनीचे आजार किंवा इतर आरोग्य समस्या असल्यास उपवास करण्यापूर्वी डॉक्टरांचा सल्ला घेणे योग्य ठरेल.
