साहित्यातील नोबेल पुरस्काराची घोषणा; ‘या’ कवयित्रीला मिळाला यंदाचा सन्मान

साहित्यातील जगातील सर्वोच्च आणि अत्यंत प्रतिष्ठित मानल्या जाणाऱ्या नोबेल पारितोषिकाची अधिकृत घोषणा गुरुवारी करण्यात आली आहे. ‘एपी’ (AP) वृत्तसंस्थेने दिलेल्या माहितीनुसार, कॅनडाच्या प्रसिद्ध कवयित्री आणि निबंधकार ॲन कार्सन यांना 2026 चा साहित्यातील नोबेल पुरस्कार जाहीर झाला आहे. अभिजात (क्लासिकल) साहित्य परंपरा आणि आधुनिक लेखनशैली यांचा सुरेख मेळ घालणाऱ्या कवयित्री म्हणून त्यांची जागतिक स्तरावर विशेष ओळख आहे. नोबेल समितीने स्पष्ट केले की, ॲन कार्सन यांना त्यांच्या धाडसी, प्रयोगशील आणि नाविन्यपूर्ण साहित्यासाठी हा सन्मान देण्यात आला असून, त्यांनी अभिजात परंपरांशी संवाद साधत समकालीन साहित्याला नवीन आयाम मिळवून दिले आहेत.

अध्यापन, भाषाशास्त्र आणि कवितांचा अनोखा संगम

नोबेल समितीच्या माहितीनुसार, ॲन कार्सन यांनी आपल्या प्रदीर्घ कारकिर्दीत कवितालेखन, ग्रीक साहित्याचे अनुवाद कार्य आणि विविध नामांकित विद्यापीठांमधील अध्यापन यांची सुरेख सांगड घातली आहे. त्यांचे साहित्य हे एका निष्णात शब्द-अभ्यासकाची (Philologist) भाषेबद्दलची ओढ आणि कवीची नवीन अर्थ शोधण्याची तीव्र इच्छा यांच्या मिलाफातून साकार झाले आहे. शब्दांचा खरा अर्थ, त्यांचा इतिहास आणि त्यांचे संदर्भ हेच आपल्या प्रत्येक कलाकृतीचा मुख्य आरंभबिंदू असतात, असे कार्सन यांनी स्वतः अनेकदा नमूद केले आहे.

नोबेलचा इतिहास आणि महिला विजेत्या

नोबेल समितीच्या आकडेवारीनुसार, साहित्यातील नोबेल पारितोषिक सर्वप्रथम 1901 मध्ये प्रदान करण्यात आले होते. तेव्हापासून आतापर्यंत हा प्रतिष्ठित पुरस्कार एकूण 119 वेळा देण्यात आला आहे. यापैकी केवळ 4 प्रसंगी हा पुरस्कार एकापेक्षा जास्त विजेत्यांमध्ये विभागून देण्यात आला होता. ॲन कार्सन यांच्या रूपाने आतापर्यंत 19 महिलांनी साहित्यातील नोबेल पारितोषिक जिंकण्याचा पराक्रम केला आहे. स्वीडनची राजधानी स्टॉकहोम येथून या पुरस्काराची घोषणा करण्यात आली असून, विजेत्याला 1 कोटी 20 लाख स्वीडिश क्रोनर (सुमारे 1.2 दशलक्ष अमेरिकन डॉलर्स) ही रक्कम बहुमान म्हणून दिली जाणार आहे.

हेही वाचा –  100 वर्षांचं रासायनिक गूढ उकललं! फ्रान्स अन् जपानच्या शास्त्रज्ञांना रसायनशास्त्रातील नोबेल पुरस्कार जाहीर

आतापर्यंत चार क्षेत्रांतील नोबेल पुरस्कारांची घोषणा

2026 च्या नोबेल पुरस्कारांची सुरुवात सोमवारी वैद्यकशास्त्राने झाली, ज्यामध्ये कार्ल डायसेरोथ, पीटर हेगेमन आणि जॉर्ज नागेल यांना मेंदूतील मज्जापेशींच्या संशोधनासाठी सन्मानित करण्यात आले. मंगळवारी भौतिकशास्त्रातील नोबेल फ्रान्सिस हॅल्झेन यांना न्यूट्रिनो संशोधनासाठी जाहीर झाले. तर बुधवारी 95 वर्षीय शास्त्रज्ञ हेन्री बी. कागन आणि केन्सो सोई यांना रसायनशास्त्रातील नोबेल जाहीर झाले. गुरुवारी साहित्यातील पुरस्कार जाहीर झाल्यानंतर आता शुक्रवारी शांततेच्या आणि सोमवारी अर्थशास्त्राच्या नोबेल पुरस्काराची घोषणा केली जाईल.